Mısır, arpa, çavdar, yulaf, buğday, karabuğday gibi tahıllar, su, un, şeker, yoğurt ve kuru maya katkısı ile su içinde bekleme, haşlama, buzdolabında bekletme, tekrar pişirme, soğutma gibi işlemlerden geçip fermantasyonu (mayalanması) yapılan, vanilya ve tarçın eklenerek hazırlanmış soğuk olarak servis edilen geleneksel içeceğimize boza adı verilir.
Günümüzde Türkiyeden başka, Kırım, Volga Yöresi, Kafkasya, Türkistan, Balkanlar, Macaristan, Mısır, Arabistan ve İranda da yapılmaktadır.
TÜBİTAK bünyesinde yapılmış olan bir araştırmada bozanın insan sağlığı açısından son derece yararlı bir besin olduğu ortaya çıkmıştır. Bir litresinde 1000 kalori bulunan bozanın içinde, A ve B vitaminlerinin dört türü ile (B, B6, B12 gibi) C ve E vitaminleri bulunur. Boza, mayalanma sırasında, gıda maddelerinde çok az bulunan, çok değerli olan laktik asit üretir. Bu yüzden hazmı kolaylaştırıcı etkisi olduğu bilinmektedir.
Satın aldığımız ya da evimizde yaptığımız boza da çeşitli özellikler bulunmalıdır: Bozadaki alkol oranı %2yi geçmemelidir. Bozanın yapımında doğal maddeler kullanılmalıdır. Mayalandırılan boza en az üç gün dinlendirilmelidir. Boza koyu kıvamlı, tatlımsı, mayhoş bir içecek türüdür. Boza genelde kış aylarında üretilir ve tüketilir. Mayalandırma işleminde genel kurallara uyulmalıdır. Boza yapıldıktan sonra fazla bekletilmemelidir.
Türkiyede genellikle darıdan yapılan boza, başka ülkelerde yapıldığı yerin başlıca ürününe göre mısır, arpa, çavdar, yulaf, buğday, karabuğday, arnavutdarısı, gernik gibi tahılların unu, bazen de pirinç ve ekmek, nadir olarak kenevir unu ve karamuk mayalandırılarak yapılır. Kepeği alınmış darı unu kazanda kavrulup, yumruk veya tokmakla dövülerek suyla hamur haline getirilip pişirilir. Ardından geniş tepsilere alınarak soğutulur. Soğuduktan sonra elekten geçirilip içine biraz su biraz da şeker ilave edilerek ham boza elde edilir. Ham haldeki bu boza ise eski bozayla karıştırılıp mayalanmaya bırakılarak serin yerde 3–7 gün dinlendirilir. Üzerinde küçük kabarcıkların oluşmasıyla birlikte boza hazır hale gelir. Ülkesine göre alkol oranı %2–6 arasında değişir.
Mayhoş boza günümüzde dut ağacından fıçılarda değil, paslanmaz çelik tanklarda üretilmektedir. Bozanın mevsimi 15 Eylül–15 Mayıs arasıdır.
Soğuk kış gecelerini tatlandırmak için boza yapılmak istenirse pratik bir tarifimiz aşağıda verilmiştir:
Malzemelerimiz iki su bardağı bulgur, iki su bardağı su ve iki su bardağı şekerden oluşmaktadır.
Bulgur bir gece önceden ıslatılır ve kabarmaya bırakılır. Bulgurlar iyice kabardıktan sonra üzerine iki bardak su ilave edilerek, orta ateşte pişirilir. Piştikten sonra tel süzgeçten geçirilerek içine toz şeker konulur. Bu karışım üç gün dinlendirilerek mayalanması sağlanır ve karışım yüzeyinde kabarcıklar oluşmasıyla birlikte boza hazır hale gelir. Bardaklara doldurulan bozanın üzerine tarçın serpilir.
Farklı miktarlarda, farklı malzemelerden yapılmış boza tarifleriyle bilgi dağarcığımızı genişletelim:
|